De betonsector speelt een cruciale rol in de verduurzaming van de gebouwde omgeving, maar staat tegelijkertijd bekend als een van de meest vervuilende industrieën. De huidige waardeketen van beton functioneert grotendeels lineair en is daarmee onvoldoende ingericht op hergebruik, hoogwaardig recycling en materiaalbehoud. Dit vormt een directe belemmering voor het behalen van de nationale klimaatdoelen, zoals geformuleerd in het Klimaatakkoord: een reductie van 55% in de uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990, en volledige klimaatneutraliteit in 2050 (Rijkswaterstaat, 2025).
Tegen deze achtergrond is, in opdracht van Stichting Pioneering, een praktijkgericht onderzoek uitgevoerd in samenwerking met bedrijven en studenten uit de regio Twente.
Analyse huidige situatie betonwaardeketen
Voor de verduurzaming van de betonwaardeketen in Twente is een grondige analyse gemaakt van de huidige situatie. De keten is opgedeeld in zeven fasen: van grondstofwinning tot verwerking van betonafval. In elke fase liggen kansen voor verduurzaming, zoals hergebruik van materialen in de ontwerpfase, toepassing van secundaire grondstoffen in de productie, en hoogwaardige recycling na de sloop.
Hoewel er initiatieven zijn voor circulair beton, blijft traditioneel beton dominant door kwaliteits- en kosteneisen. De wet- en regelgeving (zoals ISO 14001, NEN-EN 206, en het Betonakkoord) biedt duidelijke kaders voor milieuprestaties, hergebruik en kwaliteitsborging. Belangrijke stakeholders zijn onder meer betonproducenten, ontwerpers, opdrachtgevers en recyclingbedrijven, die gezamenlijk een hoge invloed en belang hebben bij circulaire innovatie. Andere actoren, zoals grondstofleveranciers en groothandels, hebben een meer afwachtende of informerende rol. De betrokkenheid en samenwerking van deze ketenpartners is cruciaal om de transitie naar circulair beton te versnellen.
Voor een volledig circulaire betonketen moeten alle fasen van grondstof tot verwerking op elkaar worden afgestemd. In de grondstoffase wordt primair ingezet op het gebruik van gerecyclede granulaten en cementvervangers. Circulaire keuzes hier bepalen de herbruikbaarheid van beton later in de keten. In de ontwerpfase wordt beton ontworpen voor demontage en hergebruik, met prefab elementen en materialenpaspoorten als belangrijke middelen.
7 fasen van de betonwaardeketen
De productiefase verschuift richting gebruik van secundaire materialen. Volledige circulariteit is nog niet haalbaar door beperkte beschikbaarheid en kwaliteit, maar het aandeel secundair materiaal kan worden vergroot. In de uitvoeringsfase wordt beton zó aangelegd dat het makkelijk te verwijderen en hergebruiken is zonder vaste verbindingen of traditionele onderlagen.
In de gebruiksfase draait het om levensduurverlenging via slim onderhoud, monitoring en herstel met circulaire middelen. De sloopfase verandert naar zorgvuldige demontage met focus op schone scheiding van materialen. Tot slot maakt de verwerkingsfase hoogwaardig hergebruik mogelijk via moderne breek- en sorteertechnieken, hoewel volledige vervanging van primaire grondstoffen nog beperkt blijft.
De circulaire betonketen kampt met verschillende structurele belemmeringen die de overgang naar circulair werken vertragen. In de grondstoffase is er een afhankelijkheid van primaire grondstoffen, terwijl secundaire materialen vaak van inconsistentie kwaliteit zijn, wat risico’s met zich meebrengt. In de ontwerpfase ligt de focus nog steeds op traditionele, lineaire benaderingen, waardoor circulaire mogelijkheden niet optimaal worden benut. Ook in de productiefase is er weinig ruimte voor circulaire principes, aangezien het gebruik van secundaire materialen extra technische aanpassingen en kwaliteitscontrole vereist.
De uitvoeringsfase wordt gedomineerd door conventionele technieken, terwijl circulaire oplossingen, zoals demontabele systemen, nauwelijks worden toegepast. In de gebruiksfase wordt beton meestal vervangen wanneer het kapot is, zonder aandacht voor hergebruik. De sloopfase en verwerkingsfase vertonen vergelijkbare problemen, met onvoldoende scheiding van materialen en een gebrek aan geavanceerde technologieën om de kwaliteit van gerecycled beton te waarborgen.
Randvoorwaarden van een circulaire betonketen
Om de circulaire betonketen te realiseren, is het essentieel om technologische innovaties, betere samenwerking in de keten en beleidsmatige ondersteuning te combineren. Zonder deze veranderingen blijft de circulaire transitie beperkt.
Voor een circulaire betonketen in Twente is effectieve ketencommunicatie tussen alle betrokken partijen essentieel. Dit zorgt voor een betere afstemming van vraag en aanbod van secundaire materialen, stimuleert circulair ontwerp en versnelt de opschaling van circulaire innovaties. Essentiële samenwerkingen tussen grondstofleveranciers, ontwerpers, betonproducenten, slopers en verwerkers zorgen ervoor dat materialen optimaal hergebruikt worden.
Een centraal ketenplatform kan dienen voor het delen van informatie, wat de samenwerking
vergemakkelijkt. Het gebruik van materiaalpaspoorten biedt inzicht in de samenstelling van
producten, waardoor hergebruik en recycling in de toekomst eenvoudiger worden. De keten
bestaat uit zes fasen, van grondstofwinning tot verwerking, waarbij het verminderen van
primaire grondstoffen en het maximaliseren van hergebruik centraal staat.
Effectieve ketencommunicatie is cruciaal voor het realiseren van een circulaire betonketen in
Twente. Door betere samenwerking tussen grondstofleveranciers, ontwerpers, betonproducenten, uitvoerders en verwerkers kunnen secundaire materialen efficiënter worden ingezet. Dit bevordert de afstemming van vraag en aanbod, stimuleert circulair ontwerp en versnelt de toepassing van circulaire innovaties.
Het opzetten van een centraal ketenplatform voor informatie-uitwisseling zorgt voor transparantie, terwijl materiaalpaspoorten hergebruik en recycling makkelijker maken. De keten bestaat uit zeven fasen, van grondstofwinning tot verwerking, waarbij het doel is om het gebruik van primaire grondstoffen te minimaliseren en het hergebruik van betonnen elementen te maximaliseren. Dit leidt tot een duurzamere en efficiëntere betonproductie. Het doel om een volledig circulaire waardeketen voor beton in Twente te realiseren vóór 2030 is ambitieus en op dit moment niet haalbaar. Toch biedt dit onderzoek belangrijke handvatten voor een gefaseerde transitie. Door gericht te investeren in communicatie, documentatie, en ketensamenwerking, kunnen betekenisvolle stappen worden gezet richting een meer circulaire betonketen op de lange termijn.
