Materialenmarktplaats voor de GWW-sector

“Wat is er nodig om betrokken partijen binnen Overijssel te laten bewegen naar het gebruik van een materialenmarktplaats om een circulaire economie binnen de infrastructuur en openbare ruimte te bevorderen?”

Studenten van Hogeschool Saxion deden in een periode van 18 weken onderzoek om deze vraag te beantwoorden. De groep schreef een advies aan het programma Infra Futurelabs over wat er nodig is om de betrokken partijen uit Overijssel in beweging te laten komen naar het gebruik van een materialenmarktplaats binnen de infrastructuur en openbare ruimte. Het doel is om de overheden en andere betrokken partijen binnen Overijssel, zonder wettelijk kader, zelfstandig stappen laten zetten om gebruik te maken van een materialenmarktplaats. Dit kan een stimulerende werking hebben om de klimaatdoelstellingen van 2030 en 2050 te behalen.

Dit onderzoek is gedurende het Smart Solutions Semester, september 2021 tot en met januari 2022, tot
stand gekomen in opdracht van Jan Wienk van Pioneering en Saxion Hogeschool.

Waarom is een materialenmarktplaats van belang voor de circulariteit binnen de infrastructuur en openbare ruimte?

In het adviesrapport Marketplace for materials in the industry bundelden de studenten hun bevindingen over de mogelijkheden van een materialenmarktplaats. Een materialenmarktplaats is een platform waar vraag en aanbod van vrijkomende materialen worden weergegeven. Het moet een verbindende factor worden tussen de sloop en de realisatie van projecten. Door gebruik te maken van een materialenmarktplaats kunnen de doelstellingen worden behaald die zijn beschreven in de Transitieagenda Circulaire Bouweconomie. De gebruikers van materialenmarkplaatsen zijn voornamelijk overheden, ingenieursbureaus en aannemers.

Voor- en nadelen

Een materialenmarktplaats heeft een aantal voordelen voor de gebruikers. Zo draagt het bij aan het
behalen van het doel: Nederland volledig circulair in 2050, biedt het ondersteuning in het proces
naar circulariteit op een gebruiksvriendelijke manier, levert het kostenbesparing op projecten op,
kunnen projecten in de toekomst ontworpen worden op basis van vrijkomende materialen en
kunnen gebruikers materialen en bouwstoffen op het platform eenvoudig aanbieden en afnemen in
een breder netwerk.

Een materialenmarktplaats heeft momenteel ook een aantal nadelen voor de 22 gebruikers. Het vraagt een extra inspanning, omdat het een nieuwe tool is, het platform is volledig afhankelijk van het aanbod op dat moment en het staat nog in de kinderschoenen waardoor er nog te weinig vraag en aanbod op het platform staat om projecten volledig circulair uit te laten voeren.

Risico’s

Een materialenmarktplaats brengt voor de eigenaar en gebruiker ook een aantal risico’s met zich
mee. De voornaamste risico’s zijn:

dat het onderhouden en opzetten van een materialenmarktplaats veel geld en tijd kost;
de (potentiële) gebruiker protest van de burgers ondervindt bij hergebruik;
er een kans is op eenrichtingsverkeer als er veel aanbod is, maar weinig vraag en de tussendepots als stortplaats gebruikt kunnen gaan worden als er geen goede afspraken worden gemaakt.

Belangen

Belangen voor een desbetreffende materialenmarktplaats staan in verband met de urgentie in het
behalen van de klimaatdoelstellingen. Hierdoor hebben overheden en marktpartijen belang bij het
verbinden van vraag en aanbod op een efficiënte manier. Door middel van een materialenmarktplaats kunnen aanbieders en afnemers samen van het hergebruik van materialen een realistische dagelijkse gang van zaken maken. Hiermee worden grondstoffen efficiënter gebruikt met behulp van hoogwaardig hergebruik. Daarbij heeft het Nederlandse volk een belang bij het beperken van schade richting het milieu en geeft een circulaire materialenmarktplaats ook maatschappelijke voldoening richting het leven in een milieuvriendelijkere wereld.

Kortom, een materialenmarktplaats is van belang om bij te dragen aan een circulaire economie.
Hierbij worden geen afvalproducten gerealiseerd en materialen en grondstoffen worden hoogwaardig hergebruikt. Dit door middel van het samenbrengen van vraag en aanbod van materialen en grondstoffen op een gezamenlijk platform. Daarnaast kan een materialenmarktplaats bijdragen aan het behalen van het doel: Nederland volledig circulair in 2050.

Bereidheid om te werken met een materialenmarktplaats

Om te bepalen of de betrokken partijen bereid zijn om de processen aan te passen zodat er gebruik kan worden gemaakt van een materialenmarktplaats, heeft de onderzoeksgroep veertien diepte-interviews gevoerd.

Er zijn veel verschillende partijen betrokken bij een materialenmarktplaats. Overheden en marktpartijen werken samen aan het creëren van de nieuwe duurzame infrastructuur en openbare ruimte. Binnen deze betrokken partijen zullen er echter altijd nog voor- en tegenstanders zijn. Dit is gebleken uit het behoeftenonderzoek binnen de provincie Overijssel. Hieruit bleek dat 85,7 procent van de geïnterviewde betrokken partijen (12 van de 14) bereid is mee te werken aan een materialenmarktplaats. Zij zien een materialenmarktplaats als een goede stap richting volledige circulariteit binnen de infrastructuur en openbare ruimte. 14,3 procent van de geïnterviewde betrokken partijen (2 van de 14) is niet bereid mee te werken aan een materialenmarktplaats. Kortom, het grootste gedeelte van de geïnterviewde betrokken partijen is bereid mee te werken aan een materialenmarktplaats.

Wensen & behoeften

De belangrijkste wensen zijn hoogwaardig hergebruik, een gebruiksvriendelijke materialenmarktplaats en pionieren op het gebied van circulariteit binnen de infrastructuur en openbare ruimte. De belangrijkste behoeften zijn een tussendepot, in de initiatiefase bepalen welke materialen er gebruikt gaan worden binnen een project, beleid op het gebied van circulariteit binnen de infrastructuur en openbare ruimte en de acceptatie van de burgers. Verder is het belangrijk om uit te zoeken op welke manier de prijs bepaalt zou moeten worden, wie de materialenmarktplaats beheert en wat de ideale omvang van een materialenmarktplaats zou zijn. Het grootste gedeelte van de betrokken partijen vindt dat materialen tegen transport- en eventuele stortkosten aangeboden moeten worden. Verder is prijsbepaling door taxatie of door restwaarde ook een optie. Wat betreft het beheer zijn de betrokken partijen het niet eens. De opties voor beheer die zijn benoemd in het behoeftenonderzoek zijn: coöperatief bestuur, beheer door gemeenten, beheer door een onafhankelijke partij met winstoogmerk en beheer door een
onafhankelijke partij zonder winstoogmerk. Verder zien de betrokken partijen een materialenmarktplaats voornamelijk werken wanneer het een landelijk systeem is, maar met filter om regionaal te kunnen filteren, om die CO2-uitstoot te reduceren.