Gemeenten hebben duidelijke ambities op het gebied van duurzaamheid, circulariteit en ruimtelijke kwaliteit. In de praktijk blijkt echter dat deze ambities vaak onvoldoende worden gerealiseerd in concrete projecten. Ambities worden benoemd in beleid en Ambitiewebben, maar verliezen hun sturende werking zodra projecten worden aanbesteed. De focus verschuift dan naar investeringskosten en juridische borging, waardoor kwaliteit en lange termijn waarde onder druk komen te staan. Hierdoor ontstaat een structurele kloof tussen beleidsambitie en uitvoering.
Dit project is uitgevoerd in het kader van het Smart Solutions Semester aan Saxion Hogeschool en richt zich op het verkleinen van deze kloof. Tijdens gesprekken met het werkveld en de Battle of Concepts werd duidelijk dat een integrale aanpassing van aanbestedingsmethoden inhoudelijk relevant is, maar in de huidige praktijk als te groot en te abstract wordt ervaren. Beperkte capaciteit, bestaande beleidskaders en juridische randvoorwaarden maken directe toepassing lastig. Op basis van deze feedback is het project bewust afgebakend en is gekozen voor een praktische insteek: niet het formuleren van nieuwe ambities, maar het vertalen van bestaande ambities uit het Ambitieweb naar concrete, toetsbare en juridisch afdwingbare eisen in projecten en contracten.
Uit het onderzoek blijkt dat juist deze vertaalslag momenteel een belangrijk knelpunt vormt. Binnen RAW-bestekken is geen ruimte voor interpretatie en moeten ambities expliciet worden vastgelegd als harde eisen. In de praktijk gebeurt dit echter onvoldoende, waardoor ambities vrijblijvend blijven. Bij bouwteam- en UAV-GC-contracten is meer ruimte voor samenwerking en innovatie, maar worden ambities soms te strak vastgelegd of juist onvoldoende geborgd. EMVI blijkt geschikt om extra kwaliteit te belonen, maar niet om een minimaal ambitieniveau zeker te stellen. Hierdoor ontbreekt een consistente en bestuurbare aanpak.
In dit rapport is daarom een systematiek uitgewerkt die aansluit op het bestaande gemeentelijke Ambitieweb met de drie ambitieniveaus A (Basis), B (Ambitieus) en C (Maximaal). Per project en per thema wordt bestuurlijk een ambitieniveau gekozen, dat vervolgens consequent wordt doorvertaald naar de aanbesteding en het contract. Afhankelijk van de gekozen contractvorm wordt het ambitieniveau vastgelegd als harde eis in een RAW-bestek of als minimumniveau met keuzerichtingen binnen een bouwteam- of UAV-GC-contract. EMVI wordt uitsluitend ingezet om meerwaarde boven op het vastgestelde basisniveau te stimuleren, waardoor ambities daadwerkelijk sturend worden in plaats van vrijblijvend.
Een belangrijke toevoeging in dit project is de expliciete aandacht voor gecreërde waarde. Projecten met een hoger ambitieniveau vragen doorgaans om een hogere investering, maar leveren ook meer op in termen van kwaliteit, levensduur, beheerbaarheid en maatschappelijke meerwaarde. Deze waarde blijft in de huidige praktijk vaak onderbelicht, omdat besluitvorming vooral is gericht op aanlegkosten. Door gecre.erde waarde te benaderen via instrumenten zoals levenscycluskosten, waardegerichte EMVI, fictieve prijzen en schaduwprijzen, wordt het mogelijk om kwaliteit en duurzaamheid financieel hanteerbaar te maken in aanbestedingen en besluitvorming.
Geconcludeerd wordt dat ambities pas effectief worden wanneer zij bestuurlijk worden gekozen en vervolgens expliciet, toetsbaar en contractueel worden vastgelegd. Dit rapport biedt geen blauwdruk, maar wel een praktisch en direct toepasbaar raamwerk dat aansluit bij bestaande werkwijzen en aanbestedingsstrategie.n. Het vormt daarmee een realistische eerste stap van beleidsambitie naar daadwerkelijke realisatie en biedt een stevige basis voor verdere doorontwikkeling richting waardegedreven en toekomstbestendige aanbestedingen.
Bekijk het hele onderzoeksrapport
Infra Futurelabs Overijssel
Dit onderzoek is uitgevoerd binnen het Smart Solutions Semester van Hogeschool Saxion in opdracht van Stichting Pioneering. De uitkomsten en inzichten van het onderzoek worden gebruikt binnen het programma Infra Futurelabs Overijssel voor de ontwikkeling van een uniforme aanpak voor de GWW-sector waarbinnen circulariteit geborgd is. Lees meer over Infra Futurelabs Overijssel.
