Mobiliteit & Infra
Circulariteit

Programma van eisen

In dit artikel

Het Programma van Eisen (PvE) vertaalt de doelstellingen en ambities die in de eerdere stappen zijn vastgesteld naar concrete, toetsbare eisen voor het project of programma. Het PvE vormt daarmee een belangrijk scharnierpunt: het maakt de sprong van visie en richting naar praktische randvoorwaarden die richting geven aan ontwerp, aanbesteding en uitvoering. 

Aan de eisen kunnen KPI’s (Key Performance Indicators) worden gekoppeld, zodat ambities niet alleen worden vastgelegd, maar ook meetbaar en toetsbaar worden gemaakt. Het PvE is daarmee zowel een inhoudelijk kader voor ontwerp en realisatie, als een instrument voor monitoring en evaluatie in latere fases. 

Stappenplan Programma van Eisen 

1. Herijk de uitgangspunten 

  • Gebruik de resultaten uit het generieke Ambitieweb (stap 0), het projectspecifieke Ambitieweb (stap 2), de Omgevingswijzer en het Operationeel Concept. 
  • Breng in beeld welke ambities en doelstellingen als harde eisen moeten worden doorvertaald. 

2. Inventariseer randvoorwaarden 

  • Noteer alle juridische, technische, organisatorische en beleidsmatige randvoorwaarden. 
  • Gebruik hiervoor ook de resultaten uit het Project-/Programmacanvas en de circulaire ontwerpstrategie (stap A en B). 

3. Formuleer eisen per thema 

  • Vertaal ambities naar SMART eisen (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden). 
  • Werk per thema (bijv. circulariteit, energie, mobiliteit, biodiversiteit, veiligheid) uit wat minimaal vereist is. 

4. Koppel KPI’s aan de eisen 

  • Definieer meetbare indicatoren per eis, bijvoorbeeld: 
  • % hergebruik van vrijkomende materialen 
  • energieprestatie van installaties 
  • aantal m² vergroening of waterberging 
  • COâ‚‚-reductie in de uitvoering 
  • Zorg dat KPI’s aansluiten op de ambities van de organisatie én de scope van het project. 

5. Toets en prioriteer 

  • Bespreek met het projectteam en stakeholders welke eisen realistisch en haalbaar zijn. 
  • Maak onderscheid tussen harde eisen (niet onderhandelbaar) en wenselijke criteria (EMVI, gunningscriteria). 

6. Vaststellen PvE 

  • Leg het Programma van Eisen formeel vast en borg dat het wordt gebruikt in ontwerp, aanbesteding en uitvoering. 
  • Documenteer ook hoe en door wie de KPI’s worden gemonitord. 

Meer lezen:

Block,Paver,On,The,Kerb.,The,Blocks,Are,Put,On

Circulaire waardeketen van beton

Circulariteit, Civiele techniek
Saxion studenten hebben onderzoek gedaan naar de betonwaardeketen in Twente en wat er moet veranderen om deze te transformeren van het huidige lineaire systeem naar...
Stap_A_Voorkomen

Circulaire ontwerpstrategie Openbare Ruimte

Aanbesteden, Civiele techniek
De circulaire ontwerpstrategie dient als leidraad voor projecten en programma’s in de openbare ruimte. Deze strategie bestaat uit vier opeenvolgende stappen die helpen om ambities...
emissevrije asfaltset

Samenwerken aan een emissievrije asfaltset

Aanbesteden, Energietransitie, Schoon en Emissieloos bouwen
De bouw- en infrasector staat voor een enorme opgave; het voorkomen van uitstoot in de gehele keten als gevolg van de bouwproductie....
skandinavisk_byggeplast_aps__cover

Natuurinclusief herinrichten parkeerterrein Zutphen – Van grijs naar groen

Biodiversiteit, Klimaatadaptie
Het parkeerterrein bij voetbalvereniging Be Quick werd aangewezen als voorbeeldlocatie om te onderzoeken hoe zo’n versteende plek kan worden getransformeerd tot een klimaatadaptieve, natuurinclusieve ruimte....
Loohuis-woningbouw-installaties-nieuwbouw

Optimalisatie logistiek bij realisatie appartementencomplex – Resultaat Learning Community

Mobiliteit, Samenwerken
Loohuis Installatietechniek zocht met behulp van een Micro Learning Community (MLC) naar manieren om het aantal loopbewegingen bij bouwprojecten te minimaliseren....
Scherm­afbeelding 2026-01-28 om 14.03.41

Van ambitie naar aanbesteding: modulair werken

Circulariteit, Civiele techniek
Dit onderzoek richt zich op de ontwikkeling van een modulaire aanbestedingsmethode als hulpmiddel om tot een uniforme aanbestedingsmethode te komen....
Foto's kennisbank - regionale weg

Waardebepaling van wegen in een circulaire economie

Circulariteit, Duurzame verdienmodellen
In dit rapport wordt beschreven welke waarderingsmethode er geïmplementeerd kan worden voor een circulaire weg....
Scherm­afbeelding 2025-07-01 om 11.31.48

Circulair werken in de praktijk: een uniforme werkwijze voor gemeenten

Circulariteit, Civiele techniek, Samenwerken
Saxion studenten deden onderzoek naar de implementatie van de uniforme aanpak onder Twentse gemeenten en delen hun advies en aanbevelingen om de uniforme aanpak van...
riool

Assetmanagement: Duurzaam en circulaire afweging tussen relining en rioolvervanging

Civiele techniek
In dit onderzoeksproject hebben studenten van de HAN-minor De Ruimtemakers onderzocht hoe de gemeente Arnhem haar rioolbeheer duurzamer kan inrichten....
Afbeelding_beslisboom GWW projecten

Beslisboom: Circulariteit integreren in GWW-projecten

Circulariteit
Dit onderzoek richt zich op het bevorderen van circulaire principes in de initiatief- en definitiefase van GWW-projecten binnen de gemeenten Almelo, Twenterand en Waterschap Vechtstromen....
Meer kennisartikelen laden...