Jaarlijks worden duizenden bouwmachines afgeschreven of buiten gebruik gesteld, terwijl veel onderdelen, zoals hydraulische systemen en frameconstructies technisch nog jaren mee kunnen. Toch worden deze vaak vernietigd of geëxporteerd, waarmee waardevolle materialen en energie verloren gaan. 

Tegelijkertijd is de milieu-impact van bouwmachines aanzienlijk. Zo is mobiel materieel verantwoordelijk voor een groot deel van de stikstof- en fijnstofuitstoot op bouwplaatsen. De overgang naar duurzamer en circulair gebruik van deze machines biedt dan ook niet alleen economische kansen, maar is ook noodzakelijk voor het behalen van klimaat- en milieudoelen. In dit kader wordt hergebruik van onderdelen zoals hydrauliek bijvoorbeeld in de context van beweegbare fietsbruggen gezien als kansrijke strategie. 

In dit onderzoek, uitgevoerd vanuit het programma Infra Futurelabs Overijssel in samenwerking met het Smart Solutions Semester van Hogeschool Saxion, is de economische haalbaarheid van het hergebruik van bouwmachines geanalyseerd. Daarnaast is de rendabiliteit van verschillende strategieën en verdienmodellen onderzocht.  

Economische haalbaarheid hergebruik bouwmachines

Dit onderzoek laat zien dat het hergebruik van bouwmachines, met name hydraulische systemen, binnen de Nederlandse bouwsector technisch gezien goed uitvoerbaar is. Praktijkvoorbeelden en expertinterviews tonen aan dat veel onderdelen, mits goed geïnspecteerd en gecertificeerd, geschikt zijn voor een tweede leven bijvoorbeeld in infrastructurele toepassingen zoals beweegbare bruggen.

Echter, de economische haalbaarheid van specifiek het inzetten van hydrauliek uit mobiele kranen in beweegbare fietsbruggen blijkt op dit moment beperkt (Bijlage D). Belangrijke knelpunten zijn het gebrek aan inzicht in de marktgrootte (hoeveel bruggen worden er daadwerkelijk gebouwd of gerenoveerd?), de extreem lange levensduur van bruggen (gemiddeld 50 jaar) en de onzekerheid over de restlevensduur en kwaliteit van tweedehands hydraulische componenten. Zonder een sluitend systeem voor kwaliteitsborging en certificering lopen opdrachtgevers risico’s op technische en juridische complicaties.

Circulaire verdienmodellen

Tegelijkertijd toont het onderzoek aan dat circulaire strategieën wel perspectief bieden in bredere zin. Vooral het inzetten van nieuwe circulaire verdienmodellen zoals Product-as-a-Service (PaaS) en Energy-as-a-Service (EaaS) komt naar voren als een veelbelovende ontwikkeling.

Product-as-a-Service (PaaS) is een bedrijfsmodel waarbij bouwmachines niet langer worden gekocht, maar als dienst worden afgenomen. De leverancier blijft eigenaar van het materieel en is verantwoordelijk voor onderhoud, prestaties en het hergebruik van onderdelen. Voor bouwbedrijven betekent dit voorspelbare kosten, minder kapitaalinvesteringen en toegang tot up-to-date machines. Voor de leverancier betekent het een stimulans om machines langer mee te laten gaan en circulair te ontwerpen. Dit model draagt direct bij aan de principes van de circulaire economie: minder verspilling, efficiënter gebruik van middelen en een focus op levensduurverlenging in plaats van afschrijving.

Energy-as-a-Service (EaaS) sluit hier naadloos op aan en richt zich specifiek op het leveren van energie voor elektrische bouwmachines, zonder dat bedrijven zelf hoeven te investeren in batterijen of laadinfrastructuur. Via een abonnementsmodel wordt de energievoorziening geregeld op basis van het verbruik, inclusief batterijwissels op locatie. Dit verlaagt de drempel voor emissieloos bouwen en maakt het mogelijk om flexibeler met energiebehoeften om te gaan. Voor organisaties als Maasdelta kan dit type model bijdragen aan het reduceren van milieu-impact zonder hoge eenmalige investeringen.

Hoewel de inzet van tweedehands hydrauliek in bruggen nu nog beperkt rendabel is, biedt de circulaire inzet van bouwmaterieel in combinatie met PaaS- en EaaS-modellen op termijn wel een robuuste en schaalbare route naar duurzaamheid. Voor Maasdelta ligt de kracht daarom in het strategisch verkennen van deze bredere circulaire kansen: bijvoorbeeld via pilots met elektrisch materieel in leaseconstructies of door hergebruik van machines in niet-kritieke toepassingen zoals tijdelijke bouwconstructies of secundaire marktprojecten.

Een gefaseerde aanpak, met nadruk op praktijkervaring, samenwerking in de keten en technologische standaardisering, is daarbij essentieel. Op die manier kan Maasdelta zichzelf positioneren als voorloper in circulaire bouwlogistiek, met oog voor zowel economische realiteit als maatschappelijk verantwoord (Bijlage D).

Aanbevelingen

Op basis van het onderzoek worden de volgende drie aanbevelingen gedaan. Elk draagt bij aan het realiseren van een meer circulaire inzet van bouwmaterieel, waarbij techniek, marktstructuur en beleidscontext in balans moeten zijn. De eerste aanbeveling wordt als prioritair beschouwd vanwege de directe toepasbaarheid en de mogelijkheid om praktijkervaring op te bouwen zonder grote risico’s.

1. Start een praktijkpilot met PaaS en EaaS in een laagrisicoproject

Door te starten met een pilot waarbij bouwmaterieel via een Product-as-a-Service-model wordt ingezet, kan Maasdelta concrete ervaring opdoen met circulaire verdienmodellen. Dit verlaagt de investeringsdruk, vergroot flexibiliteit in materieelgebruik, en stimuleert leveranciers om machines te ontwerpen met onderhoud en hergebruik in gedachten.

Door dit te combineren met een Energy-as-a-Service-constructie (bijvoorbeeld met een elektrische graafmachine van Staad met extern batterijbeheer), kunnen emissies worden beperkt zonder complexe laadinfrastructuur. Ideale toepassingen zijn tijdelijke bruggen, secundaire bouwwegen of kleine binnenstedelijke infraprojecten waarbij de technische risico’s laag zijn, maar de leercurve hoog.

Voordeel: laag instaprisico, direct toepasbaar, versnelt interne kennisontwikkeling.

2. Breng de omvang, planning en technische eisen van beweegbare brugprojecten in kaart

De huidige onzekerheid over de economische haalbaarheid van hergebruikte hydrauliek hangt grotendeels samen met het gebrek aan inzicht in de toekomstige marktvraag. Maasdelta wordt daarom aangeraden om samen met provincies en gemeenten een regionale bruggenkaart op te stellen met daarin:

• Aantal beweegbare bruggen gepland tot 2050
• Technische eisen per brug (emissieloos bouwen, cyclustijd, krachten)
• Mogelijkheden voor standaardisatie van hydraulische systemen.

Een dergelijk overzicht maakt het mogelijk om te bepalen of schaalvoordelen kunnen worden behaald met hergebruik en onder welke voorwaarden tweedehands componenten (bijv. gereviseerde hydrauliek) daadwerkelijk rendabel en veilig kunnen worden ingezet.

Voordeel: creëert onderbouwing voor toekomstige investeringen in revisie en certificering.

3. Ontwikkel een beoordelings- en certificeringskader voor hergebruikte hydrauliek

Om technische betrouwbaarheid en juridische zekerheid te waarborgen, is het essentieel dat gebruikte hydrauliek op gestandaardiseerde wijze wordt beoordeeld. Dit kan door samenwerking met norminstituten (bijv. NEN, KIWA), kennisinstellingen en andere marktpartijen.

Het kader zou minimaal moeten bevatten:

• Technische keuring op basis van NEN 2767 en EN 1090 (constructieve delen)
• Vastlegging van herkomst, onderhoudsgeschiedenis en technische levensduur
• Richtlijnen voor toepassing in infra-objecten zoals bruggen.

Zonder zo’n kader blijft grootschalig hergebruik van kritieke componenten te risicovol voor publieke opdrachtgevers.

Voordeel: versterkt vertrouwen in hergebruik bij overheden en aannemers.

Adviesrapport

Lees hieronder het volledige adviesrapport. In dit adviesrapport worden de volgende hoofd- en deelvragen beantwoord:

Hoofdvraag: Wat is de economische haalbaarheid van het hergebruik van bouwmachines in Nederland, en welke strategieën zijn hierbij het meest rendabel en duurzaam? 

Deelvragen:

1. Wat is de huidige situatie van het hergebruik van bouwmachines? 
2. Welke inzichten biedt een marktanalyse over het hergebruiken van bouwmachines? 
3. Wat is de financiële haalbaarheid van het hergebruiken van bouwmachines? 
4. Wat is de gewenste situatie van het hergebruik van bouwmachines? 

Mede mogelijk gemaakt door

Dit onderzoek is uitgevoerd in het kader van de Challenge Aanbesteden, Samenwerken en Organiseren. Deze Challenge is georganiseerd als gezamenlijke activiteit van twee programma’s: Infra Futurelabs Overijssel en Circulaire Waardeketens. Beide programma’s werken aan circulariteit in de grond-, weg- en waterbouw (GWW), maar elk vanuit een eigen invalshoek. Daardoor draagt de Challenge aan beide programma’s bij.

Infra Futurelabs Overijssel richt zich op het integraal en uniform organiseren van GWW-trajecten. Zo ontstaat er meer ruimte voor kansen op het gebied van circulariteit, klimaatadaptatie en waterbeheer. Het doel is om in Overijssel een circulair systeem voor de GWW op te zetten, dat bijdraagt aan de klimaatdoelstellingen voor 2030 en 2050. Infra Futurelabs Overijssel is opgezet door Stichting Pioneering, Provincie Overijssel en Bouwend Nederland.

Vanuit Circulaire Waardeketens werken we binnen de challenge aan het verankeren van circulariteit in de aanbestedingsprocessen van gemeenten en waterschappen voor GWW-projecten. Hierbij wordt met name gefocust op de betonketen om deze in de komende jaren sluitend te maken. Het programma is een initiatief van Twente Board en wordt gefinancierd vanuit de Regio Deal Twente. Het consortium bestaat uit De Landbouwers, Waterschap Vechtstromen, Rabobank, TAUW Foundation, Building Balance, Twentse Bouwboeren en Stichting Pioneering.