Door klimaatverandering en de stijgende zeespiegel komt een deel van West-Nederland – met name de Randstad – op termijn onder druk te staan. In scenario’s van onder andere het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en Deltares wordt rekening gehouden met een toenemende verplaatsing van mensen en functies naar Oost-Nederland, bijvoorbeeld de Achterhoek, Twente en de Veluwe.
Deze zogenaamde ‘klimaatmigratie’ binnen Nederland is nog grotendeels een abstract begrip in de beleidspraktijk. Tegelijkertijd staan regio’s in het oosten van het land voor de opgave om toekomstbestendig te verdichten, rekening houdend met klimaatadaptatie, biodiversiteit, energie-infrastructuur en sociale samenhang.
Pioneering zag een kans om deze grote, complexe en vaak ver weg lijkende opgave concreet en bespreekbaar te maken via een serious game en vroeg studenten om binnen de minor Ruimtemakers een participatiegame te ontwikkelen. Met het spel De Grote Trek Oostwaarts wordt zowel bewustwording gecreëerd als samenwerking gestimuleerd tussen verschillende partijen die bij toekomstige ruimtelijke keuzes betrokken zijn. Het spel laat beleidsmakers, burgers en andere stakeholders laat samenwerken rond ruimtelijke keuzes.Doel en opzet van het spel
De game simuleert de vestiging van honderdduizenden nieuwe inwoners in Oost-Nederland. Spelers kruipen in de huid van stakeholders zoals de gemeente, netbeheerder, projectontwikkelaar of ecoloog. Door met elkaar te bouwen aan een regio, keuzes te maken over woningbouw, infrastructuur, natuurbehoud en energievoorziening, ervaren spelers direct de dilemma’s en onderlinge spanningen die komen kijken bij deze toekomstige opgave.
Wetenschappelijke onderbouwing
Het spel is gebaseerd op literatuur over klimaatmigratie, serious games, burgerparticipatie en methoden zoals Play the City. De Ruimtelijke Verkenning 2023 van het PBL wordt als kader gebruikt, waarin onder andere het scenario Groen Land expliciet migratie naar Oost-Nederland voorziet. Elementen van burgerberaden zijn verwerkt om draagvlak en bewustwording te vergroten.
Unieke kenmerken van de game
- Gebruik van een realistische kaart met hexagonale bouwtegels
- Simulatie van gebeurtenissen, budgetten en beleidskeuzes via kaarten
- Rollen gebaseerd op echte stakeholders met conflicterende belangen
- Scoringssystemen voor Twents Geluk, milieu-impact en beleidsdoelen
- Ruimte voor creativiteit via vrije tegels en scenariokaarten
Toepassingsmogelijkheden
De game is ontworpen als dialooginstrument voor beleidsvorming en participatie, geschikt voor workshops, bewonerssessies of onderwijs. Het maakt abstracte vraagstukken tastbaar, bevordert empathie en samenwerking, en kan beleidskeuzes ondersteunen door inzicht te geven in de gevolgen van verschillende strategieën.
Conclusie
De Grote Trek Oostwaarts maakt het complexe vraagstuk van klimaatmigratie tastbaar en bespreekbaar. Het spel vormt een vernieuwend instrument voor participatie en beleidsvorming. Door mensen letterlijk om tafel te zetten, laat het zien dat ruimtelijke keuzes altijd het resultaat zijn van belangen, waarden én samenwerking.
Aanbevelingen
De onderzoekers pleiten voor doorontwikkeling en bredere inzet van het spel in planprocessen, onder andere via:
- Spelsessies met echte stakeholders (gemeenten, netbeheerders, burgers);
- Inbedding in burgerberaden en participatietrajecten;
- Gebruik als gespreksstarter in ruimtelijke planvorming en adaptatiebeleid.
Onderzoeksverslag
Lees hieronder het volledige onderzoeksverslag.
