Kennisnavigator Circulariteit bij Overheden

De gemeenten Oldenzaal en Losser staan voor de uitdaging om circulariteit te implementeren in hun infrastructurele projecten. Momenteel kenmerkt de situatie zich door beperkte toepassing van circulaire opties, waarbij materialen op een laagwaardig niveau worden hergebruikt zonder behoud van oorspronkelijke kwaliteit. Dit resulteert in snelle afname van materiaalwaarde, hoger afvalpercentage en inefficiënt grondstoffengebruik. 

In lijn met de Nederlandse overheidsdoelstelling streven deze gemeenten ernaar om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken. Om dit te bereiken, focussen ze op systematische integratie van circulaire principes, het voorkomen van projectvertragingen en verbetering van interne en externe communicatie. Het onderzoek richt zich op theorie als de circulaire economie, de R-ladder en relevante Sustainable Development Goals (SDG’s 9, 11 en 12). 

De onderzoeksmethode is dynamisch en is ondersteund door drie workshops gericht op perspectiefwisseling, dynamisch onderzoek en creativiteit. Het uiteindelijke doel is het ontwikkelen van concrete adviezen voor het realiseren van circulaire projecten en het verankeren van circulariteit als standaard uitgangspunt. 

Uit het onderzoek blijken diverse knelpunten: circulariteit wordt vaak laat in projectfases overwogen, er ontbreekt een uniforme definitie, aannemers en deskundigen worden te laat betrokken, en er is geen verplicht beleid voor circulair bouwen. Om deze uitdagingen aan te pakken, zijn drie hoofdoplossingsrichtingen geformuleerd: het ontwikkelen van een uniforme definitie van circulariteit, het organiseren van masterclasses, en het creëren van communicatiemiddelen voor draagvlak onder bewoners.

Dit onderzoek is uitgevoerd als onderdeel van de Challenge Circulaire Waardeketens Twente, georganiseerd vanuit de programma’s Infra Futurelabs Overijssel en Circulaire Waardeketens. Het onderzoeksteam van studenten sloot aan vanuit het Smart Solutions Semester van Hogeschool Saxion.

Kennisnavigator Circulariteit

Als een van de aanpassingen is de ‘Kennisnavigator Circulariteit’ ontwikkeld, een flexibele tool die gemeenten helpt om kennis over circulariteit systematisch op te bouwen. Deze navigator bestaat uit zes stappen, waaronder een introductiecursus, workshops voor afdelingsspecifieke toepassing en beleidsvorming, en het stimuleren van interdepartementale samenwerking.

De zes stappen zijn:

1. Introductiecursus circulariteit
2. Workshop: Circulariteit toepassen op uw afdeling
3. Training: Het verwerken van een circulair beleidsplan
4. Samenwerking tussen verschillende afdelingen over circulariteit stimuleren
5. Workshop: Indicatoren en monitoring voor circulariteit
6. Aanbeveling op maat

De stappen worden verder toegelicht in het onderzoeksrapport.

De ambitie van deze aanpak is om circulariteit structureel te verankeren in gemeentelijke processen, leidend tot een duurzamere en efficiëntere aanpak van projecten. Door medewerkers te scholen, communicatie te verbeteren en een heldere visie te ontwikkelen, kunnen de gemeenten significante stappen zetten richting een circulaire economie. 

Deze oplossing zorgt door middel van een ja/nee vragenlijst (zie hieronder) voor het verhogen van de kennis over circulariteit (Oosterhoorn, 2004). Deze vragenlijst is gericht op de leidinggevende van een ondersteunende afdeling binnen bouwen, gemeenten kunnen zo dus zelf bepalen voor welke afdelingen ze dit willen inzetten, kortom een mate van eigen initiatief. Deze leidinggevende kan samen met zijn/haar team de vragenlijst invullen en de vervolgacties uitvoeren. Het idee hierachter is dat de vragenlijst telkens per stap opnieuw ingevuld kan worden zodat elke, door de gemeente gekozen afdeling, aan het einde van de stappen beschikt over het juiste niveau met betrekking tot circulariteit. 

Adviesrapport